Waanzinnig Land met Johan Fretz

2021. Het einde van de zomer. Het is Ploumen niet gelukt om de PvdA fractie te laten instemmen met de fractie-versmelting die door Mark Rutte als harde eis is gesteld om GL en PvdA, die beloofd hebben elkaar vast te houden, te laten toetreden tot de formatie. Ze is onderweg naar de regentenkamer waar het bepalende gesprek zal plaatsvinden. Één probleempje: ze heeft het nog niet aan Jesse Klaver durven te vertellen. Ook hij zal het daar dus pas horen. Ze weet het zeker: dit is het einde van de linkse samenwerking. Een nieuwe lente in de dop geknakt. Of...? Aan alles komt een einde, maar bij Johan's monologen kon je je in drie jaar Waanzinnig Land de podcast nog al eens afvragen of dat einde nog in het vat zat, en zo ja: of dat nog zou plaatsvinden voordat Groenland zou worden ingenomen. Toch werd dit een bewogen podcast-jaar waarin Fretz X BNNVara de politieke true detective én het dood gewaande radio hoorspel opnieuw tot leven wekten. Deze audioseries werden gemaakt door een geweldig audio-team van BNNVara: David Zandbergen, Marieke Rietkerk, Andy Teerlink en Camiel van Houdt. Samen met Johan Fretz maakten zij het hele jaar voor NPO Luister Waanzinnig Land.

Femke Halsema is bij uitstek degene die zich midden in de cultuurstrijd bevindt, maar dan toch vooral tegen wil en dank. Zij de belichaming van alles dat men niet kan uitstaan aan links. Hoe is dat mogelijk? Als er iemand is die de mantel der vrijheid altijd doelbewust wilde oppakken en tegen de klippen op oud links bevocht, dan was zij het toch? Natuurlijk zijn er littekens....oude wonden... maar ook oude bondgenoten die zich plots ontpoppen als machers in de best bekeken talkshow ooit.

We verplaatsen ons naar Paleis Huis Ten Bosch, om in te zoomen op het schaakspel dat Beatrix voor ogen had om de PVV buiten de regering te houden. Maar zoals het vaker gaat in de geschiedenis: het scheelt vaak bijzonder weinig of het loopt allemaal anders. En kan jij je nog herinneren dat, in die ene bloedstollende verkiezingsnacht, de NOS een kort moment Cohens PvdA de winst toebedeelde? Namelijk 32 zetels tegenover de 30 zetels van de VVD van Rutte. Het is diezelfde nacht dat in The Carlton Beach Club Rutte in zak en as zit, maar gelukkig kan je op zulke momenten altijd terugvallen op oude vrienden.

We hebben domweg niet goed opgelet, denkt Fretz. 2010 was misschien wel gewoon het keerpunt. Als rooie leftie hoopte hij innig op de winst van Job 'Yes We' Cohen. Maar toen het Rutte van de VVD werd was hij ook niet bepaald in paniek. Nederland zou toch nooit een VVD land worden. Toch? Was hij al maar wat radicaler geweest toen. Radicaal wordt vaak gezien als probleem, maar Sylvana Simons leerde Fretz ooit op een magische avond wat het woord werkelijk betekent.

Beatrix had weinig politieke macht, maar de macht die ze had, moest optimaal worden ingezet. Zeker in 2010. Mark Rutte, de jonge onervaren winnaar die de VVD voor het eerst de grootste partij van het land had gemaakt, was tenslotte de voormalig boezemvriend van Geert Wilders. En Geert Wilders, had die in had ons landsbestuur wel wat te zoeken? Zij kon het weten: dit was tenslotte háár koninkrijk. Hoogtijd voor een list.

Het onderzoek heeft ons naar 2010 geleid. Lilianne Ploumen, een van de twee aanjagers van de linkse fusie, was destijds partijvoorzitter en zag dus van nabij hoe de al meer dan zeker geachte monsterzege voor Job Cohen door de plee werd gespoeld door genant geblunder achter schermen. Dat opende de deur daar iets dat heel lang niet voor mogelijk werd gehouden: de VVD als grootste partij van Nederland. Maar zou het die ooit zo bespotte Mark Rutte ook werkelijk lukken? Ter elfder ure had zelfbenoemde 'diesel' Job Cohen alsnog het stuur gepakt en nu zaten beiden heren, elk met hun eigen gevolg, in hun eigen stad te wachten op de eerst exitpoll die misschien wel de definitieve teloorgang van de sociaaldemocratie zou in kunnen leiden of juist de wederopstanding.

Nu het jaar 2025 bijna ten einde is en ook de wegen van uw nederige podcastmaker en die van BNNVara weer scheiden, gebeurt dat bepaald niet in de mineur. Welnee! We sluiten het jaar af met het laatste deel van onze 'Keerpunt'-serie.  Detective Fretz heeft door dat zijn onderzoek hem dieper de historie van naoorlogs Nederland in sleurt, maar misschien ook wel van de intensiefste 'oorlogs'jaren van zijn eigen bestaan. In elk geval dient zich een onopvallende clue aan die ons weer wat dichter brengt naar het antwoord op de hamvraag: wat was het bepalende moment, het keerpunt?

Nog altijd is hij niet helemaal over de verkiezingsuitslag van 2025 heen, maar Johan Fretz beseft wel hoezeer het persoonlijke partijverleden van Lilianne Ploumen invloed had op haar handelen toen ze zelf partijleider werd. Dat maakt het tijd eens zorgvuldig naar dat verleden te gaan kijken: de verkiezingen van 2010 waarin Job Cohen de gedoodverfde winnaar was, totdat het PvdA team met een verbijsterend plan op de proppen kwam: Cohen moest… op mediatraining.

De belangrijkste verkiezingen ooit (hoewel?) liggen achter ons, maar onze politieke podcastdetective is pas net op stoom. Wat voor conclusie kunnen we trekken uit het heden? We spreken een getuige van de eerste rang: Coen van de Ven, auteur van Een Links Verhaal, de zinderende journalistieke maar ook beslist literaire reconstructie van de linkse fusie. Voor Fretz is Coen niet alleen getuige, maar ook een noodzakelijke informant.

Met de opdracht om van GroenLinks en de Partij van de Arbeid één fractie te maken stuurt Rutte op Ruttiaanse wijze Klaver en Ploumen het zomerreces in. Een onmogelijke opgave die de linkse tortelduifjes zeker uit elkaar zal spelen. Maar daarmee is er nog geen oplossing: Kaag moet warm worden gemaakt voor het toetreden tot de formatie met Joost Eerdmans van JA21. En wat als het die linkse clubs wél lukt een verbond te smeden in de zomer? We leren dat Rutte nooit risico’s nemt, en ook altijd een Plan B heeft.